regiofair of "hoe de krachten van fair trade en lokale korte keten te bundelen"

citaten uit ‘Kleine geschiedenis van de vooruitgang.’ door Ronald Wright (2004)

leave a comment »

Wikipedia: over Ronald Wright


Ons tijdperk is gefinancierd door de inbezitneming van een halve planeet, verlengd met de overname van het overgrote deel van de andere helft. Als we er niet in slagen onze beschaving te laten leven van de rente in plaats van het kapitaal van de natuur, dan zullen we bankroet gaan.” Dat schrijft Ronald Wright in “De kleine geschiedenis van de vooruitgang.

We beschikken over het gereedschap en de middelen om natuurlijke bronnen te delen, vervuiling op te ruimen, elementaire gezondheidszorg en geboortenbeperking te verspreiden, de economische grenzen af te stemmen op de natuurlijke grenzen. Als we deze zaken niet proberen te regelen nu het ons nog goed gaat, zal dat beslist niet meer lukken als er zwaardere tijden aanbreken.

De opvatting van laissez-faire-economen dat als je de paarden maar genoeg haver geeft, er altijd voldoende korrels naast de ruif zullen vallen voor de mussen, is al vele malen in praktijk gebracht en even zovele malen op een fiasco uitgelopen, met alle puinhopen en maatschappelijke ontwrichting van dien.

Marx had zeker gelijk toen hij het kapitalisme bijna bewonderend ‘een machine voor het slopen van beperkingen’ noemde. Zowel het communisme als het kapitalisme zijn materialistische utopia’s, die rivaliserende versies van een aardsparadijs beloven. In de praktijk hield het communisme even weinig rekening met de natuurlijke omgeving als het kapitalisme, maar het propageerde in ieder geval nog het samen delen. Het kapitalisme lokt ons vooruit als de mechanische haas bij de windhondenrennen, vanuit de aanname dat de economie oneindig en samen delen dus irrelevant is. Net genoeg windhonden vangen zo nu en dan een haas om te bewerkstelligen dat alle andere honden blijven voortjakkeren tot ze erbij neervallen. In het verleden waren het alleen de armen die dit spel verloren, maar nu is het de hele planeet.

John Steinbeck beweerde ooit dat het socialisme in Amerika nooit is aangeslagen omdat de armen zichzelf niet als proletariaat zagen maar als tijdelijk in geldnood verkerende miljonairs. Dit helpt verklaren waarom de Amerikaanse cultuur zo vijandig tegenover het idee van veranderingen staat, waarom de kiezer zich tijdens de laatste energiecrisis tegen de truien dragende Jimmy Carter keerde en in plaats van hem Ronald Reagan koos, die de spot dreef met zorgen om het milieu en zijn kiezers voorhield dat het nog steeds ‘ochtend’ was in Amerika. Nergens kent de mythe van de vooruitgang fanatiekere gelovigen.

We hebben nog steeds verschillende culturen en politieke systemen, maar op economisch niveau is er slechts één grote beschaving, die zich voedt met het natuurlijke kapitaal van de gehele planeet. We kappen overal, vissen overal, irrigeren overal en bouwen overal en er is geen hoekje van de biosfeer dat ontkomt aan de onstuitbare stroom afval die we produceren. Sinds de jaren zeventig is de wereldhandel twintig maal zo groot geworden, met als gevolg dat bijna geen enkel gebied meer in zijn eigen behoeften voorziet. Alle eldorado’s zijn geplunderd, alle aardse paradijsjes uitgerust met een Holiday Inn. Joseph Tainter wijst op onze wederzijdse afhankelijkheid en waarschuwt dat ‘een ineenstorting, als en wanneer die opnieuw plaatsvindt, ditmaal monidaal zal zijn. […] De aardse beschaving zal als geheel uiteenvallen.’

Specialisten op een groot aantal verschillende terreinen, die eveneens die deur van de grenzeloze mogelijkheden in het slot zien vallen, beginnen te waarschuwen dat dit wel eens de laatste jaren zouden kunnen zijn waarin de beschaving nog steeds rijk genoeg is en over voldoende politieke samenhang beschikt om een koerswijziging in te zetten naar omzichtigheid, duurzaamheid en sociale gerechtigheid.

In zijn in 2003 verschenen boek Onze laatste eeuw concludeert Martin Rees, hoogleraar aan de Universiteit van Cambridge, houder van de eretitel Koninklijk Astronoom en voormalig voorzitter van de British Association for the Advancement of Science: ‘De kansen zijn niet meer dan fiftyfifty dat onze huidige beschaving […] het eind van deze eeuw zal halen […] tenzij alle naties een op risicobeperking en duurzaamheid gericht beleid gaan voeren op basis van de huidige technologiën.

Sceptici wijzen op eerdere voorspellingen van rampspoed die niet zijn uitgekomen. Maar die houden zichzelf voor de gek. Dat we herhaaldelijk door het oog van de naald zijn gekropen – en bijvoorbeeld op een haar na aan een atoomoorlog zijn ontsnapt – heeft meer met geluk dan met beoordelingsvermogen te maken en het zal nog maar moeten blijken of die gevaren definitief geweken zijn. Andere problemen zijn voorlopig uit de weg gegaan maar niet opgelost. Het voedselprobleem hebben we bijvoorbeeld alleen maar voor ons uit geschoven door ons te storten op plantenveredeling en chemische landbouwmethoden, ten koste van de gezondheid van de bodem en de plantendiversiteit.’

Na de aanslagen van 11 september 2001 hebben media en politici hun aandacht begrijpelijkerwijs voor een groot deel naar het terrorisme verlegd. Hierover moeten twee dingen worden gezegd.
Ten eerste is terrorisme in vergelijking met honger, ziekte en klimaatverandering maar een gering gevaar. Op 11 september vielen er in New York drieduizend slachtoffers, terwijl er op aarde iedere dag vijfentwintigduizend mensen sterven door vervuild water. Ieder jaar raken twintig miljoen kinderen geestelijk gehandicapt door ondervoeding. Elk jaar gaat een landbouwgebied ter grootte van Schotland verloren door erosie en stadsuitbreiding, vooral in Azië. Ten tweede kunnen we het terrorisme niet tegenhouden door alleen de symptonen en niet de oorzaken aan te pakken. Geweld wordt gevoed door onrecht, armoede, ongelijkheid en ander geweld. (Herinnert u zich nog dat we ooit van plan waren een ‘oorlog tegen armoede’ te gaan voeren in plaats van een ‘oorlog tegen terreur’?)

De opvatting van laissez-faire-economen dat als je de paarden maar genoeg haver geeft, er altijd voldoende korrels naast de ruif zullen vallen voor de mussen, is al vele malen in praktijk gebracht en even zovele malen op een fiasco uitgelopen, met alle puinhopen en maatschappelijke ontwrichting van dien.

Het verzet tegen een herverdeling is overal, van getto tot regenwoud, dodelijk voor de beschaving. In de meeste landen zijn de belastingen helemaal niet verlaagd, maar alleen naar een lager niveau in de inkomenspiramide verschoven en weggesluisd van ontwikkelingshulp en sociale programma’s naar defensie en het bedrijfsleven. De beroemde Amerikaanse rechter Oliver Wendell Holmes zei ooit: ‘Ik vind het niet erg belasting te betalen omdat ik daarmee beschaving koop.’ Een sociaal veiligheidsnet waarin de bevolking vertrouwen stelt, is in arme landen een essentiële voorwaarde om het geboortecijfer omlaag te krijgen en in alle landen de basis voor een fatsoenlijke maatschappij. Het wegvallen van dat vertrouwen leidt tot een graaicultuur waardoor de wereld er steeds bekaaider van afkomt.

Zoals ik al eerder opmerkte, is de wereldbevolking in de twintigste eeuw verviervoudigd terwijl de wereldeconomie in diezelfde periode meer dan veertig keer zo groot werd. Als de moderne tijd slechts een status quo had beloofd – met andere woorden als de kloof tussen rijk en arm verhoudingsgewijs hetzelfde was gebleven als in het jaar dat koningin Victoria stierf – dan waren alle mensen op aarde nu tien keer beter af geweest. In werkelijkheid is het aantal mensen dat nu in zeer armoedige omstandigheden verkeert even groot als de gehele wereldbevolking in 1901.

Aan het eind van de twintigste eeuw hadden de drie rijkste individuen op aarde (overigens alledrie Amerikanen) een gezamenlijk bezit dat groter was dan dat van de achtenveertig armste landen. In 1998 berekende een rapport van de Verenigde Naties dat veertig miljard dollar, mits zorgvuldig besteed, genoeg was om de armsten der aarde van schoon water, gezonde leefomstandigheden en andere basisbehoeften te voorzien. Dit bedrag mag dan aan de optimistische kant zijn en in de afgelopen zes jaar nog zijn gegroeid, het is nog steeds aanzienlijk minder dan de fondsen die opzij zijn gezet voor de spilzieke fantasie van een rakettenschild dat niet werkt en niet nodig is, maar wel zou kunnen leiden tot een nieuwe wapenwedloop en een militarisering van de ruimte.

Net als sekstoeristen die uit zijn op illegale contacten doen we onze gemeenste zaakjes met de armen.

Als we willen overleven, moet de beschaving leren leven van de rente in plaats van het kapitaal van de natuur. Ecologen hebben berekend dat de mensheid aan het begin van de jaren zestig ongeveer zeventig procent van de jaarlijkse opbrengst van de natuur verbruikte, in de jaren tachtig overschreden we de honderd procent en in 1999 was het percentage opgelopen tot honderdvijfentwintig procent. Dit soort getallen zijn misschien weinig nauwkeurig, maar de trend is duidelijk – ze markeren de weg naar het bankroet.

Niets van dit alles mag ons nog verbazen na raadpleging van de zwarte dozen die we aantroffen tussen de puinhopen van verloren gegane beschavingen; ons huidig gedrag is typisch dat van falende samenlevingen op het toppunt van hebzucht en arrogantie.

Adolf Hitler riep ooit vrolijk uit: ‘Wat een geluk voor de heersers dat het volk niet nadenkt!’ Wat moeten we als de heersers niet nadenken?

Beschavingen storten vaak heel plotseling in elkaar – het kaartenhuiseffect – omdat ze, als het ecologisch systeem maximaal wordt belast, uiterst kwetsbaar worden voor natuurlijke fluctuaties.

Mijn pleidooi voor hervormingen is niet gebaseerd op altruïsme, noch op het behoud van de natuur omwille van de natuur. Ik geloof weliswaar dat we moreel tot natuurbehoud verplicht zijn, maar besef dat de bijbehorende argumenten tegen de begerige aard van de mens indruisen. De meest dwingende reden om ons systeem te hervormen is dat niemand belang heeft bij het voortbestaan van het huidige systeem. Het is een zelfmoordmachine. Wij allen dragen het traagheidsvirus van de dinosaurus in ons, maar waar de activistische ‘dinosaurussen’ – de harde mannen en vrouwen van de grote oliebelangen en uiterst rechts – mee bezig denken te zijn, daar kan ik met mijn pet niet bij. Ook zij hebben toch kinderen en kleinkinderen die veilig voedsel, schone lucht en schoon water nodig hebben en misschien ook levende oceanen en bossen willen zien. Rijkdom biedt geen bescherming tegen vervuiling; pesticiden waarmee in China wordt gesproeid condenseren op Antarctische ijskappen en in bergmeertjes in de Rocky Mountains. En rijkdom beschermt niet tegen de chaos, zoals de verbijstering op menig hooghartig gezicht dat van de guillotine rolde duidelijk maakte.

Het tienduizend jaar oude experiment van een leven op een vaste verblijfplaats staat of valt met wat we nu doen en niet doen. De noodzakelijke hervormingen zijn niet antikapitalistisch of anti-Amerikaans, of zelfs in de kern ecologisch. Waar het om gaat is dat we omschakelen van denken op de korte termijn. Van roekeloosheid en buitensporigheid naar matiging en voorzorg.

Ons grote voordeel, onze beste kans om het lot van eerdere beschavingen te ontlopen, is dat we kennis hebben van die eerdere beschavingen. We kunnen zien wat er fout ging en hoe. De homo sapiens beschikt over informatie die hem in staat stelt zichzelf te kennen zoals hij is: een jager uit de ijstijd die slechts ten dele tot een intelligent wezen is geëvolueerd, slim maar zelden wijs.

We beschikken over het gereedschap en de middelen om natuurlijke bronnen te delen, vervuiling op te ruimen, elementaire gezondheidszorg en geboortenbeperking te verspreiden, de economische grenzen af te stemmen op de natuurlijke grenzen. Als we deze zaken niet proberen te regelen nu het ons nog goed gaat, zal dat beslist niet meer lukken als er zwaardere tijden aanbreken. Ons lot zal ons uit handen glippen. En nog voor deze nieuwe eeuw oud is, zullen we een tijdperk van chaos en neergang binnentreden waarbij alle eerdere donkere tijdperken verbleken. Dit is onze laatste kans onze toekomst veilig te stellen.

Lees meer over het boek en de auteur op wikipedia

Written by hallometsteven

april 25, 2008 bij 1:32 pm

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: